Kunsthal Hof88 bannerlogo1100b

Ontmoetingen, openingstoespraak door Karin van Lieverloo

Dames en heren,
U heeft het ongetwijfeld zelf wel eens ondervonden: een ontmoeting die zoveel indruk maakte dat u er nog lang mee bezig bleef. Misschien een vluchtige ontmoeting met een onbekende op straat. Of een goed gesprek met iemand die u al heel lang kent en waarbij u elkaar juist nog weer beter leerde kennen. Een ontmoeting kan ook een confrontatie zijn. Een samenkomst die je even moet laten bezinken.
Vanmiddag wil ik het graag met u hebben over onverwachte ontmoetingen waar je een heel goed gevoel van krijgt. Die je even doen ontsnappen uit de waan van alledag. Die je rust kunnen geven, reflectie en bezinning.
Vandaag wil ik u kennis laten maken met Charlotte van Pallandt en Paul Citroen. Het is een volledig geënsceneerde ontmoeting, ik weet het, maar daarom hoeft het niet minder spannend te zijn. U begrijpt, Van Pallandt en Citroen zijn niet meer onder ons, dus het wordt een treffen met wat zij hebben nagelaten. Een selectie uit hun artistieke erfgoed vindt u hier bij Indigo Almelo.
Charlotte van Pallandt en Paul Citroen zijn twee van de kunstenaars van wie werk te vinden is in de collectie van Museum de Fundatie. Museum de Fundatie bezit een omvangrijke verzameling oude, moderne en hedendaagse kunst en toont deze op twee prachtige locaties: Kasteel het Nijenhuis bij Heino en het in 2013 heropende en spectaculair uitgebreide Paleis aan de Blijmarkt in Zwolle. De basis van het museum wordt gevormd door de collectie van Dirk Hannema, oud-directeur van Museum Boijmans Van Beuningen te Rotterdam. Een sprankelende verzameling werken: een bonte ontmoeting van oosterse en westerse kunst, oud en modern, klassiek en abstract. Bij Hannema ging het altijd om de schoonheid der dingen, zoals hij zelf ooit zei.
Hier in Almelo worden schilderijen, foto’s en grafiek van Paul Citroen en beelden van de hand van Charlotte van Pallandt getoond. Zij waren tijdgenoten, beiden geboren aan het einde van de negentiende eeuw, maar of zij elkaar ooit ook echt hebben ontmoet, is mij niet bekend. Daarom is het zo leuk dat wij op verzoek van Indigo Almelo een ontmoeting tussen beiden hebben mogen arrangeren. Want hoe aanwezig zijn zij in de werken die hier worden gepresenteerd! En hoe inspirerend is de confrontatie die zij met elkaar aangaan!
Het zijn voornamelijk portretten die we hier laten zien. Wist u dat het woord ‘portretteren’ van het Latijnse ‘protrahere’ is afgeleid? En dat dat ‘aan het licht brengen’ betekent? Dan kunnen we ‘portret’ vertalen als ‘openbaring’ of ‘onthulling’. 
De portrettist is dus iemand die in zijn portret de geportretteerde ‘aan het licht brengt’, dus onthuld en ontraadseld. Of zijn portret nu getekend, geschilderd, gefotografeerd of gebeeldhouwd is. De portrettist kijkt goed naar zijn model, neemt de geportretteerde in zich op, praat, vraagt en luistert, probeert degene die poseert te leren kennen. En in die ontmoeting tussen de kunstenaar en zijn model ontstaat dat portret.
Neem nu de portretten van Paul Citroen in de zalen van Indigo Almelo. Gemaakt op verschillende momenten in zijn leven. In verschillende stijlen. Vroege en rijpe Citroenen. Al die portretten zijn een mooie weergave van verschillende karakters met diverse gezichten. Ik vind het echt wonderlijk hoe Citroen zijn modellen heeft weten te transformeren naar het platte vlak van het papier en doek. En dat de portretten ook echt overeenkomsten tonen met de geportretteerde. Belangrijk om op te merken is dat het in een portret natuurlijk niet alleen om een uiterlijke gelijkenis gaat. Dat zou het portret maar oppervlakkig maken. De beste portretten zijn immers de portretten die ook het innerlijk van het model weerspiegelen. Dus dat je bij Citroen in de verf kunt lezen wat voor type persoon er is weergegeven. Dat het karakter van de geportretteerde wordt geopenbaard, om maar weer bij de definitie van het woord ‘portret’ uit te komen.
Maar niet alleen Paul Citroen, ook Charlotte van Pallandt had de gave om het karakter van haar modellen feilloos aan te voelen. Als beeldhouwer ging het bij haar om de vorm. In haar driedimensionale composities wist zij als geen ander zowel het uiterlijk als het innerlijk van de geportretteerde te vangen. Voordat Van Pallandt aan een sculptuur begon, wilde zij eerst altijd de structuur van het beeld doorgronden. Dikwijls maakte zij eerst een soort van geraamte, waar zij vervolgens volume aan toevoegde. Verbluffend om te zien dat je aan de buitenkant van de hier tentoongestelde portretten van Van Pallandt de binnenkant van het model kunt aflezen. En dat allemaal in gips en brons!
Ik zei u al dat een portret altijd een ontmoeting is van de portrettist en de geportretteerde. Hoe beter de persoonlijkheid van het model aan het licht wordt gebracht, hoe groter de kwaliteiten van de kunstenaar. En hoe verschillend de portretten van Citroen en de portretten van Van Pallandt ook zijn, simpelweg omdat er verschillende mensen hebben geposeerd, we kunnen toch heel duidelijk de handtekening van de meester ontdekken. Zodat je bij een portret van de hand van Paul Citroen zegt: “Ja, dat is nou een echte Citroen!” En bij een portretkop door Charlotte van Pallandt uitroept: “Onmiskenbaar een Van Pallandt!”
Toen we deze week aan het inrichten waren gaf Hanny Niessen van Indigo Almelo mij op een gegeven moment aan dat ze kippenvel kreeg van een beeltenis door Citroen. En ook haar collega Ulco Proost werd bij de aanblik van een Citroen-portret even stilgezet. Ik dacht toen: dit is waar het bij kunst om gaat. Dat de ontmoeting met goede kunstwerken je even van je stuk brengt. Dat je geraakt wordt, op wat voor manier dan ook.
Naast Citroen en Van Pallandt ontmoet u deze middag het werk van nog een andere kunstenaar. En dat is Robert Roelink. Het mooie is dat u de kunstenaar ook zelf kunt ontmoeten, in tegenstelling tot Van Pallandt en Citroen, want Robert Roelink is aardig hedendaags en dus hier aanwezig.
En ook hij maakt werk dat raakt en confronteert. Als u straks bij de kunsthal naar binnengaat, kijkt u dan meteen naar links. Daar treft u geen keurig portret, maar een grote, zwarte, opgeblazen massa. Roelink noemt dit werk Black Future; A matter of life and death. Het symboliseert voor hem de zwarte massa waaruit het leven en de dood ontstaat. Zware kost voor deze zondagmiddag, maar een hele spannende keuze van Indigo Almelo. Robert Roelink maakt schilderijen, collages, beelden en installaties op locatie. Met alledaagse materialen als huishoud-plastic, afval-plastic, acryl en tape geeft hij zijn werk gestalte. Hij verwijst naar de milieuproblematiek, naar de consumptiemaatschappij, naar de economische crisis. Roelink wil de hedendaagse cultuur blootleggen. In die zin zijn zijn werken portretten waarin de rol van de mens aan het licht wordt gebracht. Kijken we naar zijn beelden, dan ontmoeten we eigenlijk onszelf.
Dames en heren, tot slot. De ontmoeting met Hanny Niessen, Ulco Proost en Hanneke van Schooten van Indigo Almelo heeft tot een bijzondere samenwerking met Museum de Fundatie geleid. Prachtig om te zien dat hun tomeloze inzet en enthousiasme ervoor zorgt dat kunst en mensen samen kunnen komen!
Ik hoop dat de ontmoeting met Charlotte van Pallandt, Paul Citroen en Robert Roelink u vanmiddag, maar ook ver daarna, mag verwonderen en inspireren.

Dank aan de vele donateurs, de gemeente Almelo, Almelo Promotie, Kroon Oil, 
Panalytical en Urenco
.
Faciliteiten beschikbaar gesteld door Theater Hof88.

Kunsthal HOF88 Elisabethhof 6 7607 ZD  Almelo     Routebeschrijving
Openingstijden:  dinsdag t/m zondag 13.30-17.00 uur

 

 logo almelo uni Almelo promotie uni
 logo stadfonds uni  logo kroon uni
 logo malvern uni  logo blanco uni